Do góry

Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie. Aspekty prawne i podatkowe.

18.12.2014 | Prawo w biznesie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest jedną z form zabezpieczenia wierzytelności w obrocie gospodarczym. To rodzaj zabezpieczenia wierzytelności, który cieszy się rosnącą popularnością i jest coraz częściej wykorzystywany, mimo początkowego braku akceptacji ze strony doktryny. Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie należy do umów nienazwanych, zatem wskazówek co do jej zawarcia nie odnajdziemy 
w przepisach Kodeksu cywilnego. Jedynym aktem traktującym wprost o tej umowie jest ustawa Prawo bankowe. W związku z tym warunki przewłaszczenia powinny być każdorazowo, szczegółowo w umowie określone.

Na czym polega?

Najprościej rzecz ujmując, na mocy umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie dłużnik przenosi własność rzeczy na wierzyciela, który zobowiązuje się do korzystania z nabytego prawa jedynie w zakresie, w jakim jest to konieczne dla zabezpieczenia wierzytelności, dając pierwotnemu dłużnikowi możliwość korzystania z tej rzeczy. Zależnie od woli stron, swoisty „powrót” rzeczy do majątku dłużnika następuje po zawarciu kolejnej umowy albo automatycznie, jeśli umowa zostanie zawarta pod warunkiem rozwiązującym, jakim jest zaspokojenie wierzytelności. Istotnym jest, iż przedmiot przewłaszczenie pozostaje do dyspozycji dłużnika i ułatwia mu dotychczas podejmowaną aktywność, a w konsekwencji daje szansę na sprawniejsze uregulowanie należności.

Przedmiot przewłaszczenia.

Przedmiotem umowy przewłaszczenia najczęściej są rzeczy ruchome, w przeważającej części samochody 
i komputery. Nie oznacza to jednak, że muszą być to rzeczy oznaczone co do tożsamości, czyli konkretny samochód o określonym numerze rejestracyjnym czy też komputer oznaczony numerem seryjnym. Przewłaszczone mogą być rzeczy oznaczone również co do gatunku, takie jak zwierzęta czy płody rolne. Niezwykle istotne dla obydwu stron umowy jest właściwe i możliwie jak najdokładniejsze oznaczenie przedmiotu umowy, określając jego nazwę, markę, numery identyfikujące, a w przypadku rzeczy oznaczonych jedynie co do gatunku rodzaj, ilość oraz jakość. Dłużnik dokonujący przewłaszczenia rzeczy powinien oznaczyć przedmiot przewłaszczenia w taki sposób, aby bez trudu można było określić, o jaką rzecz chodzi, ale także, że należy ona do wierzyciela i co stanie się z nią w wypadku jego zaspokojenia albo braku tegoż zaspokojenia. 

Co z nieruchomościami?

Dokonania przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości długo nie było aprobowane przez przedstawicieli nauki. O dopuszczalności takiej formy zabezpieczenia przesądził jednak Sąd Najwyższy, uznając, że nie tego typu umowy nie są umowami o przeniesienie własności nieruchomości zawartymi pod warunkiem, które zgodnie z art. 157 § 1 Kodeksu cywilnego są niedopuszczalne (wyrok SN z dnia 08 marca 2002 r., sygn. akt III CKN 748/00). Prowadzi to do występowanie sytuacji, w której czasowo właścicielem nieruchomości będzie inny podmiot niż dotychczas bez jednoczesnej konieczności ujawniania tego faktu w księgach wieczystych czy też w jakimkolwiek innym rejestrze. Przemożnym jest też aspekt zaspokojenia się wierzyciela, który może sprzedać przewłaszczoną rzecz z pominięciem postępowania egzekucyjnego. Dokonując sprzedaży „na własną rękę” wierzyciel uzyskuje wyższą cenę, którą zalicza na poczet zabezpieczonej wierzytelności, unika kosztów egzekucyjnych, co z kolei jest dla niego korzystnym uproszczeniem.

A fiskus?

 

Tę formę zabezpieczenia wierzytelności powinno się uznać za korzystną także, biorąc pod uwagę aspekty podatkowe. Obowiązek podatkowy zapłaty podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego nie powstaje przy zawieraniu omawianej umowy, a dopiero w chwili gdy przedmiot umowy zostanie ostatecznie przekazany wierzycielowi. Na ten temat wydano już szereg interpretacji podatkowych, które przesądzają, że opodatkowanie VAT jest niezależne od przeniesienia własności, bowiem powstanie obowiązku podatkowego łączy się z uzyskaniem przez podatnika faktycznej możliwości dysponowania towarami, a nie tytułem prawnym do nich (tak Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji z 7 lutego 2001, ITPP1/443-1087/10/MN czy Izba Skarbowa w Warszawie w interpretacji nr IPPB 3/423-330/10-2/GJ). Przewłaszczenie na zabezpieczenie nie jest również ujęte w ustawowym, zamkniętym katalogu czynności, od których uiszcza się podatek od czynności cywilnoprawnych. Umowy nienazwane, umowy o charakterze mieszanym, a także czynności cywilnoprawne nie wymienione w ustawie nie podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

 


Wróć

Czytaj też

Zarząd sukcesyjny – analiza przepisów

08.09.2020
Analiza przepisów ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw. Ustanowienie zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy. Wielokrotnie wraz ze śmiercią przedsiębiorcy pojawia się problem związany z praktycznym funkcjonowaniem jego firmy, wykonywaniem umów i kontraktów,…

Zawieszenie biegu przedawnienia w kontroli podatkowej lub celno-skarbowej wskutek wszczęcia postępowania karnoskarbowego

01.09.2020
Instrumentalne wykorzystywanie postępowań karnoskarbowych celem zawieszenia biegu terminu zobowiązania podatkowego. Wyroki NSA i zmiana linii orzeczniczej w zakresie badania zasadności wszczęcia postępowania karnoskarbowego w toku kontroli podatkowej lub celno-skarbowej. W ostatnim czasie głośno było o rewolucyjnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego,…

Nowe regulacje w zakresie najmu pojazdu zastępczego i nowe obowiązki ubezpieczycieli?

17.08.2020
Daniel Piekarz o planowanych nowych regulacjach w zakresie najmu aut zastępczych. Ministerstwo Sprawiedliwości chce kompleksowo uregulować zasady najmu pojazdu zastępczego. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad przepisami regulującymi całkowicie autonomicznie zasady ponoszenia kosztów pojazdu zastępczego, w przypadku poszkodowanego w wypadku lub kolizji,…