Podatek VAT przy sprzedaży egzekucyjnej. Obowiązki komornika.

Sprzedaż licytacyjna składników majątkowych – w tym nieruchomości – prowadzona przez komornika sądowego w toku postępowania egzekucyjnego wiąże się z koniecznością rozstrzygnięcia szeregu zagadnień prawnych. Jednym z nich jest ustalenie, czy sprzedaż podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT). Pamiętajmy, że komornik jest w takiej sytuacji także płatnikiem podatku VAT. Prawidłowe rozpoznanie tej kwestii warunkuje legalność i skuteczność egzekucji, a ich zaniechanie może prowadzić do wstrzymania egzekucji, zaskarżenia czynności komornika, a nawet odpowiedzialności dyscyplinarnej czy finansowej organu egzekucyjnego.

Komornik jako płatnik VAT.

Zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług (ustawa o VAT), w przypadku gdy sprzedaż majątku dłużnika następuje w drodze egzekucji (licytacji komorniczej), komornik sądowy, działający jako organ egzekucyjny, pełni funkcję płatnika podatku VAT. Dotyczy to sytuacji, w których sprzedaż majątku dłużnika podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Wówczas komornik jest zobowiązany do obliczenia, pobrania i odprowadzenia należnego podatku do właściwego urzędu skarbowego.

Obowiązek ustalenia statusu podatkowego dłużnika i charakteru sprzedaży.

Dla prawidłowego wypełnienia obowiązków podatkowych komornik ma obowiązek ustalić, czy dostawa towarów podlegających w sprzedaży w drodze egzekucji podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Kluczowe znaczenie ma ustalenie statusu dłużnika jako podatnika VAT oraz charakteru sprzedawanego majątku na gruncie przepisów o VAT, w tym także czy sprzedaż podlega zwolnieniu podmiotowemu lub przedmiotowemu z opodatkowania. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że przy dobrowolnej sprzedaży dłużnik byłby zobowiązany do naliczenia VAT, to również sprzedaż egzekucyjna podlega temu podatkowi.

W przypadku egzekucji z nieruchomości, zgodnie z § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzenia opisu i oszacowania nieruchomości, w przypadku gdy sprzedaż podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, komornik w protokole oszacowania musi wskazać wartość nieruchomości z VAT i bez VAT

Czynności komornika w celu ustalenia obowiązku podatkowego.

Komornik musi podjąć wszelkie niezbędne czynności w celu ustalenia obowiązku podatkowego. Często nie jest wystarczające wezwanie dłużnika do złożenia oświadczenia czy spoczywa na nim obowiązek podatkowy z tytułu dokonywanej w trybie egzekucji dostawy towarów. Oświadczenie takie może nie zostać złożone przez dłużnika, a jeśli nawet zostanie złożone to jego treść może być niezgodna ze stanem faktycznym. Dłużnik nie musi przecież posiadać dokładnej wiedzy w zakresie obowiązku opodatkowania.

W celu właściwego ustalenia obowiązku podatkowego, komornik powinien podjąć więc także inne niezbędne czynności, m.in.:

1. Dokonać analizy dokumentów – takich jak księga wieczysta, akt notarialny nabycia, faktury czy ewidencja środków trwałych. Z dokumentów tych mogą wynikać informacje o tym, czy nieruchomość została nabyta w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i czy do ceny sprzedaży doliczono VAT.
2. Zasięgnąć informacji u dłużnika – na temat jego statusu podatkowego, celu nabycia
   i wykorzystania sprzedawanego mienia, czy nabył nieruchomość jako osoba fizyczna czy w ramach działalności, czy jest/był zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT, czy rzecz była wykorzystywana w działalności gospodarczej.
3. Skontaktować się z biurem rachunkowym dłużnika – w celu potwierdzenia danych dotyczących VAT.
4. Wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego – o informacje dotyczące statusu VAT dłużnika
   i ewentualnych rozliczeń.
5. Zbadać sposób wykorzystania nieruchomości – czy była wykorzystywana w działalności gospodarczej lub rolniczej.
6. Zbadać charakter zabudowy i zasięgnąć opinii biegłego – w razie wątpliwości co do charakteru zabudowy lub innych cech wpływających na opodatkowanie podatkiem VAT.
7. Rozważyć złożenie wniosku o interpretację indywidualną – do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w skomplikowanych przypadkach, gdy istnieją wątpliwości co do istnienia obowiązku podatkowego.

Informacje w obwieszczeniu o licytacji.

W obwieszczeniu o licytacji komornik ma obowiązek podać informacje istotne z punktu widzenia opodatkowania VAT, w tym czy sprzedaż będzie podlegała opodatkowaniu VAT oraz czy cena wywołania zawiera ten podatek, czy jest ceną netto. Niewłaściwe określenie ceny (np. podanie wartości netto zamiast brutto bez jednoznacznego dookreślenia w sytuacji obowiązku VAT ) może skutkować zaskarżeniem i uchyleniem czynności egzekucyjnych a tym samym wstrzymaniem sprzedaży egzekucyjnej.

Prawidłowe oznaczenie ceny wywołania ma niebagatelne znaczenie z punktu widzenia interesów zarówno dłużnika jak i wierzycieli, ponieważ może istotnie wpływać na krąg zainteresowanych nabyciem, a tym samym na uzyskaną cenę i stopień zaspokojenia wierzycieli.

Konsekwencje naruszenia obowiązków przez komornika.

Niedopełnienie obowiązków przez komornika w zakresie ustalenia i rozliczenia podatku VAT może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji, w tym:

1. Skarga na czynności komornika – uczestnicy postępowania mogą skutecznie kwestionować przebieg licytacji, co może doprowadzić do jej unieważnienia.
2. Odpowiedzialność cywilna – za szkodę wyrządzoną przez bezprawne działania lub zaniechania (np. obciążenie nabywcy błędną kwotą VAT lub pominięcie obowiązku podatkowego).
3. Odpowiedzialność dyscyplinarna – na podstawie ustawy o komornikach sądowych, komornik może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej za rażące naruszenia obowiązków służbowych.
4. Odpowiedzialność finansowa wobec Skarbu Państwa – jeśli nie dojdzie do pobrania należnego VAT, organ podatkowy może dochodzić jego zapłaty od komornika jako płatnika.
5. Odpowiedzialność karna skarbowa – w skrajnych przypadkach, jeśli niepobrany lub nieodprowadzony podatek przekroczy określony próg, komornik może ponosić odpowiedzialność na podstawie Kodeksu karnego skarbowego.

Sprzedaż składnika majątkowego w egzekucji a podatek VAT. Podsumowanie.

Ustalenie obowiązku podatkowego VAT w toku egzekucyjnej sprzedaży majątku jest istotnym zadaniem komornika sądowego. Wymaga ono skrupulatnej analizy stanu faktycznego oraz aktywnego podejmowania działań wyjaśniających. Często nie jest wystarczające odebranie oświadczenia od dłużnika, a praktyka pokazuje, że niejednokrotnie komornik sądowy ogranicza się do tego typu weryfikacji. W przypadku braku możliwości uzyskania niezbędnych informacji od dłużnika pomimo udokumentowanych działań, przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące opodatkowania.

Niemniej jednak, komornik powinien wyczerpać wszelkie dostępne środki, aby rzetelnie ustalić stan faktyczny w zakresie opodatkowania VAT.

Kwestia opodatkowania VAT musi znaleźć odzwierciedlenie także w protokole opisu i oszacowania nieruchomości oraz w obwieszczeniu o licytacji. Niedochowanie tych obowiązków może skutkować zablokowaniem egzekucji, ale również konsekwencjami finansowymi oraz dyscyplinarnymi, czy karnoskarbowymi dla komornika.