Restrukturyzacja

Sposób rozpoczęcia restrukturyzacji zależy od wybranego rodzaju postępowania. W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym przedsiębiorca składa do właściwego sądu wniosek o otwarcie postępowania.

Inaczej jest w postępowaniu o zatwierdzenie układu. To postępowanie zasadniczo jest prowadzone bez udziału sądu. Najpierw przedsiębiorca zawiera umowę z nadzorcą układu, przygotowuje dokumenty i zbiera głosy wierzycieli, a dopiero po przyjęciu układu występuje do sądu o jego zatwierdzenie.

Opłata sądowa od wniosku o otwarcie postępowania albo od wniosku o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu wynosi 1000 zł.

Nie oznacza to oczywiście, że jest to całkowity koszt restrukturyzacji. Trzeba uwzględnić wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy, a w niektórych postępowaniach także zaliczkę na wydatki. Nie ma jednej kwoty zaliczki właściwej dla wszystkich rodzajów restrukturyzacji.

Przykładowo w przyspieszonym postępowaniu układowym odpowiada ona przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale poprzedniego roku. Sąd może zażądać również dodatkowej zaliczki.

Do wniosku o otwarcie postępowania trzeba przygotować dokumenty obrazujące sytuację przedsiębiorcy. Wstępny plan restrukturyzacyjny powinien wskazywać przyczyny trudności finansowych, planowane działania naprawcze oraz harmonogram ich wdrożenia. Plan może później ulec zmianie. Przedsiębiorca przedstawia również propozycje układowe, czyli warunki, na jakich chce uregulować zobowiązania wobec wierzycieli. Mogą one przewidywać na przykład:

1. odroczenie terminu spłaty;
2. rozłożenie płatności na raty;
3. zmniejszenie wysokości zadłużenia;
4. zamianę wierzytelności na udziały lub akcje;
5. inne rozwiązania dostosowane do sytuacji przedsiębiorcy.

Możliwość objęcia zobowiązań układem jest szeroka, ale nie dotyczy każdego zobowiązania dłużnika.

Zasadniczo układ obejmuje wierzytelności powstałe przed otwarciem postępowania, a w postępowaniu o zatwierdzenie układu – przed dniem układowym. W zależności od rodzaju wierzytelności i treści propozycji układowych restrukturyzacja może dotyczyć:

1. zobowiązań wobec kontrahentów, w tym wynikających z umów o dostawy, usługi lub najem;
2. zobowiązań podatkowych;
3. zobowiązań wobec ZUS – w tym przypadku układ może przewidywać jedynie odroczenie terminu płatności albo rozłożenie spłaty na raty;
4. wynagrodzeń wynikających z umów cywilnoprawnych, na przykład umów zlecenia, umów o dzieło czy kontraktów menedżerskich;
5. wierzytelności zabezpieczonych na majątku przedsiębiorcy, między innymi hipoteką lub zastawem. Obecnie mogą one zostać objęte układem bez odrębnej zgody wierzyciela zabezpieczonego, ale warunki ich restrukturyzacji podlegają szczególnym zasadom;
6. należności pracowników wynikających ze stosunku pracy, jeżeli pracownik zgodzi się na objęcie ich układem. Warunki układu nie mogą pozbawić go minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Układ nie obejmuje między innymi alimentów, rent odszkodowawczych oraz roszczeń o wydanie mienia lub zaniechanie naruszania praw.

Osobną kwestią są zobowiązania powstające już po otwarciu postępowania albo po dniu układowym. Przedsiębiorca powinien regulować je na bieżąco. Bez tego trudno mówić o skutecznej restrukturyzacji, nawet jeżeli wierzyciele zgodzą się na rozłożenie wcześniejszego długu na raty.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań. Każde z nich zmierza do zawarcia układu, ale różni się sposobem jego przygotowania, udziałem sądu i zakresem ochrony przed egzekucją. W przypadku najbardziej zaawansowanego postępowania – tj. postępowania sanacyjnego, w toku tego postępowania przeprowadzane są dodatkowe działania naprawcze (działania sanacyjne).

Postępowanie o zatwierdzenie układu. W tym postępowaniu głosy wierzycieli zbierane są bez wcześniejszego otwarcia postępowania przez sąd. Można je prowadzić, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Przedsiębiorca zawiera umowę z doradcą restrukturyzacyjnym, który pełni funkcję nadzorcy układu. Nadzorca pomaga przygotować dokumenty potrzebne do przeprowadzenia postępowania i zbiera głosy wierzycieli. Pełni przy tym samodzielną funkcję określoną w ustawie; nie jest pełnomocnikiem przedsiębiorcy, choć obie strony muszą ze sobą współpracować.

W toku tego postępowania przygotowywane są między innymi spisy wierzytelności, plan restrukturyzacyjny oraz propozycje układowe. Nadzorca sporządza w określonych wypadkach także test zaspokojenia, w którym porównuje przewidywany poziom spłaty wierzycieli w restrukturyzacji i w upadłości. Test nie jest wymagany, gdy postępowanie dotyczy mikroprzedsiębiorcy. Głosowanie odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, czyli KRZ. 

Jeżeli układ zostanie przyjęty, przedsiębiorca składa do sądu wniosek o jego zatwierdzenie. Co do zasady za układem musi opowiedzieć się większość wierzycieli, którzy oddali ważny głos, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących. Przy podziale wierzycieli na grupy zasady oceny wyniku głosowania są bardziej rozbudowane. Opisaliśmy je w artykule „Nowe zasady przyjmowania układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym”.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu nadzorca może dokonać obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Od chwili obwieszczenia przedsiębiorca uzyskuje określoną w ustawie ochronę przed egzekucją. Jednocześnie ograniczona zostaje jego swoboda w dokonywaniu czynności przekraczających zwykły zarząd. Jeżeli w ciągu czterech miesięcy od obwieszczenia nie zostanie złożony wniosek o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasną z mocy prawa. Samo postępowanie o zatwierdzenie układu może być prowadzone w stosunku do przedsiębiorcy wielokrotnie, z tym, że możliwość jego prowadzenia połączonego z obwieszczeniem dającym ochronę przed egzekucją jest ograniczona do jednego postępowania raz na 10 lat. 

Przyspieszone postępowanie układowe. W tym przypadku układ zawierany jest już w postępowaniu otwartym przez sąd. Tak jak w postępowaniu o zatwierdzenie układu, suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie może przekraczać 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Wniosek o otwarcie sąd powinien rozpoznać w terminie tygodnia od jego złożenia.

Przedsiębiorca co do zasady zachowuje możliwość zarządzania firmą, ale czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy sądowego. Z dniem otwarcia postępowania egzekucje dotyczące wierzytelności objętych układem z mocy prawa ulegają zawieszeniu. Nie można też wszczynać nowych egzekucji dotyczących takich wierzytelności. Zakres ochrony przy wierzytelnościach zabezpieczonych na majątku przedsiębiorcy wymaga jednak osobnej oceny. W założeniu jest to najszybsze z postępowań układowych prowadzonych z udziałem sądu. Kończy się głosowaniem wierzycieli nad układem i – w razie jego przyjęcia – rozstrzygnięciem sądu w przedmiocie zatwierdzenia układu.

Postępowanie układowe. Ten rodzaj postępowania może być prowadzony wtedy, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Sąd powinien rozpoznać wniosek o jego otwarcie w terminie dwóch tygodni. Jeżeli konieczne jest wyznaczenie rozprawy, termin ten wynosi sześć tygodni. W praktyce rozpoznanie wniosku może potrwać dłużej.

Jeszcze przed otwarciem postępowania sąd może zabezpieczyć majątek przedsiębiorcy przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. W określonych przypadkach możliwe jest także zawieszenie egzekucji i uchylenie zajęć rachunków bankowych. Po otwarciu postępowania przedsiębiorca zasadniczo nadal prowadzi przedsiębiorstwo, ale działa pod nadzorem nadzorcy sądowego. Postępowanie jest bardziej rozbudowane od przyspieszonego postępowania układowego, między innymi ze względu na sposób ustalania wierzytelności oraz uprawnienia wierzycieli. 

Postępowanie sanacyjne. Obok zawarcia układu z wierzycielami pozwala ono przeprowadzić czynności sanacyjne, a więc działania prawne i faktyczne mające poprawić sytuację przedsiębiorstwa. Jest to postępowanie, które najdalej ingeruje w sposób zarządzania firmą. Co do zasady sąd odbiera przedsiębiorcy zarząd własny i wyznacza zarządcę. Jeżeli jednak spełnione są ustawowe warunki, może pozostawić przedsiębiorcy możliwość zarządzania całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie zwykłego zarządu. Takie rozwiązanie jest dość często praktykowane. 

Także tutaj sąd może zabezpieczyć majątek jeszcze przed otwarciem postępowania, między innymi ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego. Po otwarciu sanacji egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej ulegają zawieszeniu na zasadach określonych w ustawie.

Zarządca może również korzystać z przewidzianych prawem instrumentów dotyczących umów zawartych przed otwarciem postępowania oraz kwestionować określone czynności dłużnika. Otwarcie sanacji może mieć także istotne skutki dla stosunków pracy, w tym dla zasad wypowiadania umów o pracę.

Nie zawsze najdalej idąca ochrona oznacza, że sanacja będzie najlepszym wyborem. Znaczenie ma to, czy przedsiębiorca potrzebuje tylko czasu na spłatę zobowiązań, albo ustalenie innych zasad ich uregulowania, ale też czy konieczne są również dalej idące działania wewnątrz przedsiębiorstwa. Przy ocenie propozycji układowych trzeba uwzględnić również test zaspokojenia, jeżeli ustawa wymaga jego sporządzenia, oraz zasady podziału wierzycieli na grupy.

W naszej pracy sprawdzamy więc zarówno sytuację prawną przedsiębiorcy, jak i realną możliwość wykonania układu.  Wybór odpowiedniego rodzaju postępowania może mieć niebagatelne znaczenie dla losów restrukturyzowanego przedsiębiorstwa.