Marta Ostrowska-Wcisło radca prawny
- kompleksowa obsługa prawna jednostek sektora finansów publicznych
- prawo pracy i prawo cywilne
- obsługa prawna podmiotów gospodarczych
- prawo autorskie
Chcesz wiedzieć więcej o naszym zespole?
Fundacja rodzinna może być doskonałym narzędziem do sukcesji majątku i ochrony interesów rodziny, ale w praktyce jej założenie bywa bardziej wymagające, niż mogłoby się wydawać. Z naszego doświadczenia wynika, że istnieje kilka istotnych aspektów, które mogą zaskoczyć gdy rozważasz założenie Fundacji rodzinnej. W tym artykule podpowiadamy, na co warto zwrócić uwagę, zanim złożysz wniosek o rejestrację fundacji rodzinnej.
W dobie cyfrowych systemów np. jak e-KRS wielu naszych klientów nie kryje zdziwienia, że fundacja rodzinna nie jest rejestrowana elektronicznie jak spółki handlowe czy zwykłe fundacje. Wszystkie wnioski składane są wyłącznie w formie papierowej, na tradycyjnych formularzach, które trzeba wysłać lub złożyć osobiście w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim.
Co więcej, nie ma możliwości wglądu do rejestru online i pobrania aktualnego czy pełnego wydruku informacji dotyczących fundacji rodzinnej, tak jak ma to miejsce w przypadku wyszukiwarki e-KRS. Nie ma też elektronicznego dostępu do akt rejestrowych, podobnego do Repozytorium Akt Rejestrowych.
Jeśli potrzebny jest aktualny odpisu z rejestru fundacji rodzinnych, trzeba złożyć osobny wniosek, wnieść opłatę i poczekać – czasem nawet kilka tygodni. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, jako jedyny sąd wyznaczony do prowadzenia rejestru fundacji rodzinnych, jest w istocie dzisiaj bardzo przeciążony liczbą spływających wniosków i czas oczekiwania bywa z tego powodu wydłużony.
Brak możliwości elektronicznego uzyskania wydruku informacji z rejestru fundacji rodzinnej może zatem utrudnić sprawy, w których potrzebne jest szybkie potwierdzenie reprezentacji fundacji lub umocowania pełnomocnika, na przykład:
W przeciwieństwie do spółek, fundacja rodzinna nie otrzymuje numerów NIP i REGON automatycznie przez odpowiednie urzędy w wyniku rejestracji. Konieczne jest złożenie odrębnych wniosków do Urzędu skarbowego i do Głównego Urzędu Statystycznego.
To ważne zwłaszcza w początkowej fazie działania fundacji rodzinnej, gdy jest jeszcze fundacją rodzinną „w organizacji”. Brak numeru NIP oznacza najczęściej w praktyce, że nie można założyć konta bankowego dla fundacji rodzinnej, a więc i zdeponować na nim mienia wniesionego w gotówce.
Dobrze zaplanowana kolejność czynności organizacyjnych ma więc kluczowe znaczenie, zwłaszcza gdy zarejestrowanie fundacji rodzinnej jest częścią większego planu sukcesyjnego lub optymalizacyjnego.
Zgodnie z Ustawą z dnia 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej, do wniosku o wpis fundacji rodzinnej nie trzeba załączać spisu mienia. Tak samo nie jest on wymagany przy zmianie danych fundacji. Niestety Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w praktyce wzywa do przedłożenia spisu mienia fundacji rodzinnej.
W praktyce oznacza to, że brak spisu mienia może skutkować wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych i dalszym opóźnieniem rejestracji fundacji/. Zalecamy więc:
W praktyce zdarza się, że fundator po założeniu fundacji rodzinnej i wniesieniu mienia na fundusz założycielski, chce przekazać do fundacji rodzinnej kolejne aktywa, np. nieruchomość, udziały czy środki pieniężne. W takiej sytuacji, jeśli fundator jest jednocześnie członkiem zarządu fundacji, trzeba pamiętać o bardzo istotnym obowiązku wynikającym z art. 63 Ustawy o fundacji rodzinnej.
Zgodnie z tym przepisem, analogicznym do art. 210 Kodeksu spółek handlowych, jeśli dochodzi do czynności prawnej pomiędzy członkiem zarządu fundacji rodzinnej a fundacją rodzinną, to fundacji rodzinnej nie może reprezentować członek zarządu. Konieczne jest wtedy powołanie pełnomocnika fundacji rodzinnej, który będzie ją reprezentował przy zawieraniu takiej umowy.
Oznacza to, że umowę darowizny czy sprzedaży mienia pomiędzy fundatorem będącym członkiem zarządu a fundacją rodzinną nie może podpisać on sam, działając po obu stronach. W imieniu fundacji rodzinnej taką umowę powinna podpisać:
W sytuacji, gdy członek zarządu fundacji rodzinnej jest zarazem jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów, wówczas nie powołuje się pełnomocnika, lecz umowa zawierana jest pomiędzy fundacją rodzinną reprezentowaną przez zarząd a tym członkiem zarządu w formie aktu notarialnego – analogicznie do rozwiązania z art. 210 § 2 Kodeksu spółek handlowych.
W takim przypadku to sam członek zarządu będący jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów zawiera umowę jednocześnie w imieniu fundacji rodzinnej i w swoim własnym, ale tylko w obecności notariusza, który ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie sąd rejestrowy.
Tego typu sytuacje są częste na dalszym etapie funkcjonowania fundacji, a obowiązek wynikający z art. 63 Ustawy o fundacji rodzinnej często bywa pomijany. Dlatego przy każdej czynności prawnej między fundatorem a fundacją rodzinną warto od razu weryfikować, czy nie zachodzi konieczność dostosowania sposobu reprezentacji fundacji rodzinnej.
Po zarejestrowaniu fundacji rodzinnej konieczne jest dokonanie zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Obowiązek ten ciąży na zarządzie i musi zostać wykonany
w terminie 14 dni od dnia wpisu do rejestru fundacji rodzinnych.
Kto może podlegać zgłoszeniu do CRBR w fundacji rodzinnej?
Warto również pamiętać, że wniesienie do fundacji rodzinnej mienia w postaci udziałów lub akcji w spółkach handlowych może skutkować powstaniem obowiązku aktualizacji danych w CRBR nie tylko po stronie fundacji, ale także po stronie samej spółki.
Jeśli fundacja rodzinna uzyska kontrolę właścicielską nad spółką – np. posiada ponad 25% udziałów lub będzie mogła wpływać na decyzje zarządu, to zmianie może ulec krąg beneficjentów rzeczywistych tej spółki. Choć fundacja jako osoba prawna nie jest beneficjentem rzeczywistym, to osoby fizyczne sprawujące kontrolę nad fundacją (np. fundator, członkowie zarządu lub beneficjenci statutowi) mogą stać się beneficjentami rzeczywistymi tej spółki w sposób pośredni – przez kontrolę sprawowaną za pośrednictwem fundacji. W takiej sytuacji to spółka, której udziały zostały przekazane, powinna zaktualizować dane w CRBR w ciągu 14 dni, wskazując aktualny stan kontroli właścicielskiej.
Fundacja rodzinna to nowa osobna prawna będąca odpowiedzią na współczesne potrzeby, ale jej zakładanie bywa zaskakująco „analogowe”. Brak elektronicznego rejestru, konieczność osobnych wniosków o uzyskanie NIP i REGON czy wymogi formalne sądu rejestrowego często niestety nieznajdujące oparcia w ustawie, to wszystko realne wyzwania, o których trzeba pamiętać.
W naszej Kancelarii doradzamy klientom na każdym etapie tworzenia fundacji rodzinnej – od analizy statutu i planu sukcesji, po kwestie praktyczne związane z rejestracją i reprezentacją fundacji. Jeśli rozważasz założenie fundacji rodzinnej, chętnie podzielimy się doświadczeniem i zadbamy, by cały proces przebiegł sprawnie, nie tylko w teorii, ale przede wszystkim w praktyce. Fundacja rodzinna Katowice.
Chcesz wiedzieć więcej o naszym zespole?
