Obecnie wiele firm prowadzących postępowania rekrutacyjne i szukających doświadczonych specjalistów na określone stanowisko gotowych jest „poczekać” na pracownika, do czasu zakończenia jego dotychczasowego stosunku pracy/okresu wypowiedzenia. Pojawia się zatem pytanie jak odpowiednio zabezpieczyć zarówno interesy przyszłego pracodawcy, jak i pracownika liczącego na zawarcie umowy w przyszłości. Rozwiązaniem jest zawarcie umowy przedwstępnej przed zawarciem umowy o pracę. Ma ono na celu zobowiązanie pracodawcy i przyszłego pracownika do zawarcia w przyszłości umowy o pracę (umorzy przyrzeczonej).
Przedwstępna umowa o pracę nie jest unormowana przepisami prawa pracy, jednak dopuszcza się zawieranie takich umów na podstawie art. 300 Kodeksu pracy, przewidującego możliwość odpowiedniego stosowania Kodeksu cywilnego do spraw nieuregulowanych przepisami prawa pracy, pod warunkiem, że nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Do umów tych będzie miał zatem zastosowanie art. 389Kodeksy cywilnego. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zasady prawa pracy nie stoją na przeszkodzie stosowaniu art. 389 Kodeksu cywilnego do stosunków pracy, a nawet pozostają z nim w zgodzie, ponieważ umowa przedwstępna realizuje podstawowe funkcje prawa pracy: organizacyjną i ochronną (III PZP 13/72).
Stosując tą konstrukcję pamiętać należy, iż umowa przedwstępna powinna zawierać co najmniej istotne postanowienia umowy przyrzeczonej, jak również termin w ciągu którego umowa przyrzeczona ma być zawarta. Umowa przedwstępna powinna wobec tego powinna określać rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, określenie wysokości wynagrodzenia za pracę, wymiar czasu pracy itd.
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 389 § 2 Kodeksu cywilnego, jeśli termin zawarcia umowy przyrzeczonej nie został oznaczony, wówczas powinna być ona zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia przyrzeczonej umowy. W sytuacji gdy obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy definitywnej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez tą stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. W praktyce najlepiej sprecyzować w treści umowy przedwstępnej dokładny termin (datę), w którym ma dojść do zawarcia umowy przyrzeczonej i rozpoczęcia pracy przez pracownika.
Zwrócić uwagę należy, że jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy definitywnej, wówczas nie można żądać jej zawarcia.
Ustawa nie określa wymogów co do formy umowy przedwstępnej. W związku z tym, może być ona zawarta zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. Jednakże dla celów dowodowych, w przypadku ewentualnego sporu sądowego, warto nadać takiej umowie formę pisemną.
Zawarcie przedwstępnej umowy o pracę daje stronom uprawnienia określone przepisami prawa cywilnego. W przypadku, gdy pracownik lub pracodawca uchyla się od zawarcia definitywnej umowy o pracę, to drugiej stronie przysługuje albo roszczenie o zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 390 § 2Kodeksu cywilnego), albo roszczenie o naprawienie szkody, którą strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 390 § 1 Kodeksu cywilnego). W tym miejscu należy zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym jeżeli strona zobowiązana do zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody polegającej na utracie wynagrodzenia uzyskiwanego ze stosunku pracy, który został przez nią rozwiązany dlatego, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej, a nie szkody polegającej na utracie wynagrodzenia, które miała otrzymywać według ustaleń umowy przyrzeczonej (I PK 117/08).
Roszczenia z umowy przedwstępnej przewidującej zawarcie umowy o pracę przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym przyrzeczona umowa o pracę miała być zawarta.
Reasumując zawarcie przedwstępnej umowy o pracę jest jak najbardziej dopuszczalne. Jest to rozwiązanie coraz częściej stosowane, zwłaszcza, gdy pracodawcą planuje zatrudnić pracownika związanego jeszcze stosunkiem pracy z poprzednikiem i daje poczucie pewności i bezpieczeństwa obu stronom.
ASIW Achtelik Siwka i wspólnicy - Kancelaria adwokacka Katowice specjalizuje się zarówno w prawie pracy dla pracownika, jak też prawie pracy dla pracodawcy. Jeżeli szukają Państwo pomocy prawnej w zakresie prawa pracy - zapraszamy do współpracy.
